Қазіргі жаһандану дәуірінде жастар әртүрлі ақпарат көздеріне еркін қол жеткізе алады. Бұл үлкен мүмкіндікпен қатар, белгілі бір қауіптерді де әкеледі. Соның ішінде радикал идеялардың интернет пен әлеуметтік желілер арқылы жастар санасына тез енуі қоғам үшін өзекті мәселеге айналды.
Жастар өмірдің мәні, әділеттілік, өзіндік орын және қоғамдағы рөлі туралы сұрақтарға жауап іздейді. Радикал ағымдар осы ізденісті өз мүддесіне пайдаланып, қарапайым әрі эмоцияға құрылған «шешімдер» ұсынуы мүмкін.
Мәселенің өзектілігі
Жастардың ақпараттық кеңістікте жиі болуы, әлеуметтік желілердегі түрлі көзқарастармен бетпе-бет келуі және өмірлік тәжірибесінің әлі толық қалыптаспауы оларды сыртқы ықпалдарға сезімтал етеді. Сондықтан бұл мәселені тек қауіпсіздік тұрғысынан емес, тәрбие, білім, психология және әлеуметтік қолдау тұрғысынан да қарастыру қажет.
Бұл жұмыс тек бір мекеменің немесе бір отбасының міндеті емес. Мектеп, жоғары оқу орны, ата-ана, қоғам, діни мамандар және медиа кеңістік бір бағытта әрекет еткенде ғана нәтиже болады.
Жат ағымға итермелейтін себептер
Әртүрлі әлеуметтік және психологиялық факторлар жастардың радикал көзқарастарға бейімделуіне әсер етуі мүмкін. Олардың ішінде әлеуметтік-экономикалық қиындықтар, жұмыссыздық, болашаққа сенімсіздік, діни немесе саяси білімнің үстірт болуы, ақпараттық сауаттылықтың төмендігі және өзін қоғамда қажетсіз сезіну сияқты мәселелер бар.
- өмірлік мақсат пен өзіндік орнын таба алмау;
- әлеуметтік және экономикалық қиындықтар;
- ақпараттық сауаттылықтың төмен болуы;
- діни білімнің үстірт немесе біржақты қалыптасуы;
- қоғамнан оқшаулану және қолдаудың жетіспеуі;
- әлеуметтік желідегі манипуляциялық ақпараттарға сеніп қалу.
Радикал идеялардың қаупі
Радикал көзқарастар жастарды төзімсіздікке, зорлық-зомбылықты ақтауға және заңға қарсы әрекеттерге итермелеуі мүмкін. Мұндай ықпал жеке адамға ғана емес, бүкіл қоғамның тұрақтылығына қауіп төндіреді.
Сондықтан алдын алу жұмыстары жастарды қорқытуға немесе шектеуге ғана құрылмауы тиіс. Керісінше, оларға дұрыс бағыт, сенімді ақпарат, ашық диалог және әлеуметтік қолдау қажет.
Қарсы тұрудың негізгі жолдары
Радикал идеяларға қарсы тұрудың бірнеше маңызды бағыты бар. Олар — сыни тұрғыдан ойлауды дамыту, білім беру жүйесінің рөлін күшейту, отбасы мен қоғамның жауапкершілігін арттыру, позитивті әлеуметтік орта қалыптастыру және интернет кеңістігінде алдын алу жұмыстарын жүргізу.
- сыни тұрғыдан ойлауды дамыту;
- азаматтық, құқықтық және діни сауаттылықты арттыру;
- ашық пікірталас пен еркін ойлауға жағдай жасау;
- отбасындағы сенімді қарым-қатынасты күшейту;
- спорт, мәдениет, волонтерлік және шығармашылық жобаларды дамыту;
- жастарға түсінікті тілде сапалы ақпараттық материалдар ұсыну.
Сыни ойлау және білімнің рөлі
Жастарды ақпаратты талдауға, дереккөздерді салыстыруға және манипуляцияны тануға үйрету керек. Мектеп пен жоғары оқу орындарында азаматтық, құқықтық және діни сауаттылықты күшейту маңызды.
Сонымен бірге жастарға дайын жауапты ғана ұсынбай, сұрақ қоюға, пікір айтуға, талдауға және әртүрлі көзқарасты салыстыруға мүмкіндік беру қажет. Бұл олардың ойлау дербестігін қалыптастырады.
Отбасы мен қоғамның жауапкершілігі
Отбасындағы сенімді қарым-қатынас, ата-ананың баланың ойы мен көзқарасына бейжай қарамауы үлкен рөл атқарады. Жасөспірім немесе жас адам өзін тыңдайтын, түсінетін және қолдайтын ортаны сезінсе, сыртқы қауіпті ықпалдарға аз ұшырайды.
Қоғам да жастарды тек бақылау объектісі ретінде емес, серіктес ретінде қабылдауы тиіс. Олардың идеяларын, қызығушылықтарын және қабілеттерін дұрыс арнаға бағыттау — алдын алудың маңызды бөлігі.
Позитивті әлеуметтік орта
Спорт, мәдениет, волонтерлік және шығармашылық жобалар жастардың энергиясын дұрыс арнаға бағыттауға көмектеседі. Мұндай ортада жас адам өзін қажет сезінеді, жауапкершілік алады және қоғамға пайдалы болуға ұмтылады.
Позитивті орта — радикал идеяларға қарсы табиғи қорғаныс. Себебі адамда мағыналы іс, сенімді достық байланыс және болашаққа үміт болған кезде, қауіпті ағымдардың ықпалы әлсірейді.
Интернет кеңістігіндегі алдын алу
ХХІ ғасырда радикал контентке қарсы түсінікті, шынайы әрі жастар тілімен сөйлейтін ақпараттық материалдар ауадай қажет. Тек ресми үндеу жеткіліксіз болуы мүмкін. Ақпарат қысқа, анық, сенімді және жастарға түсінікті форматта ұсынылуы тиіс.
Әлеуметтік желілерде сапалы түсіндіру контентін көбейту, дұрыс дереккөздерге бағыттау және жастардың сұрақтарына ашық жауап беру — интернет кеңістігіндегі профилактиканың маңызды бағыты.
Қорытынды
Жастарды радикал идеялардан қорғау — тек тыйым салумен шешілетін мәселе емес. Бұл кешенді, ұзақ мерзімді және жүйелі жұмыс. Ең бастысы — жастарды тыңдау, түсіну және олармен серіктес ретінде жұмыс істеу.
Саналы, білімді, әлеуметтік жауапкершілігі жоғары ұрпақ — тұрақты қоғамның кепілі. Сондықтан жастарға сенім артып, оларды дұрыс ақпаратпен, қолдаумен және пайдалы мүмкіндіктермен қамтамасыз ету — баршамыздың ортақ міндетіміз.