Қазіргі жаһандану дәуірінде ақпарат кеңістігі арқылы таралатын радикалды идеологиялар қоғам қауіпсіздігіне елеулі қатер төндіруде. Соңғы жылдары халықаралық деңгейде ерекше назар аудартқан ұйымдардың бірі — Islamic State – Khorasan Province деп аталатын құрылым.
Бұл ұйым өзін «дін жолындағы қозғалыс» ретінде көрсетуге тырысқанымен, шын мәнінде оның әрекеттері ислам дінінің құндылықтарына, адамгершілік қағидаттарына және мемлекеттердің ұлттық мүдделеріне қайшы келеді.
Хорасан уәлаяты деген не?
«Хорасан» атауы тарихи тұрғыда Орталық Азия, Ауғанстан және Иран аумақтарын қамтитын аймақ атауы ретінде белгілі. Осы тарихи атауды пайдаланған радикалды топ өздерін «исламдық мемлекет құрамындағы уәлаят» ретінде таныстыруға тырысады.
Ұйым 2014–2015 жылдары радикалды қарулы топтардың негізінде қалыптасып, кейін халықаралық террористік құрылымдардың бір тармағына айналды. Олар діни ұрандарды пайдалану арқылы жастарды өз қатарына тартуға әрекет етеді.
Қарулы зорлық-зомбылық, лаңкестік әрекеттер, мемлекеттер тұрақтылығын бұзу, қоғам ішінде қорқыныш қалыптастыру және діни алауыздықты күшейту сияқты заңға қайшы әрекеттерден көрінеді.
Радикалды идеологияның қауіпті тұстары
Мұндай ұйымдардың басты ерекшелігі — дінді саяси және күштік мақсатқа пайдалануында. Олар ислам ұғымдарын контекстен бөліп түсіндіреді, қасиетті мәтіндерді бұрмалайды, қоғам мен мемлекетті қарсы қоюға тырысады және дәстүрлі діни ұстанымды «адасқан жол» ретінде көрсетеді.
- ислам ұғымдарын контекстен бөліп түсіндіреді;
- қасиетті мәтіндерді бұрмалайды;
- қоғам мен мемлекетті қарсы қоюға тырысады;
- дәстүрлі діни ұстанымды терістеуге бағытталған көзқарас қалыптастырады.
Мұндай көзқарастар қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан рухани дүниетанымына мүлде сәйкес келмейді. Қазақ қоғамында ислам сабыр, білім, көркем мінез, үлкенге құрмет, ел тыныштығы, бірлік пен татулық ұғымдарымен сабақтасып дамыған.
Ал радикалды топтар керісінше қоғамды бөлшектеуді, өзгелерді кәпір санауды, зорлықты ақтауды және заңды мойындамауды насихаттайды.
Жастар неге радикалды ықпалға түседі?
Сарапшылардың пікірінше, қазіргі радикалдану процесі көбіне әлеуметтік желілер, қысқа видеолар, анонимді чаттар және интернеттегі жалған «уағызшылар» арқылы жүреді.
Көп жағдайда жастар терең діни білімнен емес, эмоциялық әсерден, әділет іздеу сезімінен, қоғамнан орын таба алмаудан және «ерекше топқа тиесілі болу» психологиясынан радикалды ортаға тартылып жатады.
Сондықтан алдын алу жұмыстары тек қауіпсіздік шараларымен шектелмеуі тиіс. Бұл бағытта отбасы тәрбиесі, діни сауат, медиасауат, психологиялық тұрақтылық және ұлттық құндылықтарды нығайту маңызды рөл атқарады.
Ішкі қайшылықтары мен шынайы келбеті
Радикалды ұйымдар өздерін «әділдік орнатушы» ретінде көрсеткенімен, іс жүзінде мұсылмандардың өзіне қарсы шабуылдар жасайды, бейбіт тұрғындарды өлтіреді, мешіттер мен діни орындарға шабуыл ұйымдастырады және түрлі этнос пен мазхаб өкілдерін жау ретінде көрсетеді.
Олардың әрекеттерінен ең көп зардап шегетіндер — қарапайым мұсылман халық. Сонымен қатар мұндай топтардың арасында билік үшін талас, өзара қақтығыс, сатқындық және қаржылық мүдде жиі кездеседі. Бұл олардың діни емес, саяси-экстремистік сипаттағы құрылым екенін көрсетеді.
Қоғам қауіпсіздігі — ортақ жауапкершілік
Радикализмнің алдын алу үшін дәстүрлі діни түсінікті нығайту, ұлттық құндылықтарды дәріптеу, жастармен ашық жұмыс жүргізу, білікті теологтар мен сарапшылардың түсіндіру жұмыстарын күшейту аса маңызды.
Бірлік пен тұрақтылық — кез келген мемлекеттің ең үлкен байлығы. Ал радикалды идеологиялар осы құндылықтарды әлсіретуге бағытталғанын ұмытпауымыз қажет.